X
تبلیغات
شرکت خدمات مشاوره ای دیار سبز مه ولات - افزایش دفعات جفتگیری در گوسفندان و بره زایی
علمی و فنی تخصصی کشاورزی و دامپروری

گوسفندها، گونه‌هاي فصلي هستند.
فعاليت توليدمثلي‌ گوسفند به‌خصوص در مناطق معتدل (اروپاي شمالي) در اواخر تابستان و اوايل پاييز به بيشترين ميزان مي‌رسد. به‌عنوان مثال نژادهاي گوسفند فرانسوي درطي فصل زماني كه روزها كوتاه‌تر مي‌شود يعني از آخر ژوئن ]اوايل تير[ ( زودترين موقع) و آخر آگوست ]اوايل شهريور[ (براي همه افراد نژاد مذكور) تا ماه ژانويه]دي[ جفت‌گيري مي‌كنند. ماهيت فصلي اين فعاليت به تغييرات طول نور روزانه (فتوپريود) بستگي دارد. روزهاي كوتاه‌تر (پاييز) فعاليت جنسي را تحريك مي‌كند درحالي‌كه روزهاي بلندتر (بهار) اثر ممانعت كننده روي چنين فعاليت‌هايي در نشخواركنندگان كوچك دارد. كنترل فعاليت جنسي فقط به‌وسيله ايجاد تغييرات در روزهاي بلند و كوتاه امكان‌پذير مي‌شود؛ چنين تغييري در شرايط طبيعي وجود دارد. در كشورهاي جنوب اروپا، شمال آفريقا و خاور ميانه، ميش‌ها به سادگي در خارج از فصل جفت‌گيري مي‌كنند و غالباً دو فصل جنسي دارند، فصل اصلي از آگوست ]مرداد ـ شهريور[ تا ژانويه ]دي ـ بهمن[ و فصل كوتاه‌تر دوم در بهار (آوريل تا مه ]فروردين تا خرداد[) است. مثلاً در مراكش نژادهاي بوجاد (Boujaad) و بني‌گويل (Beni-guil) يك فصل جفت‌گيري دارند كه از ماه مه ]ارديبهشت ـ خرداد[ تا دسامبر ]آذر ـ دي[ با يك اوج در آگوست ]مرداد ـ شهريور[ به‌طول مي‌انجامد درحالي‌كه نژاد تيماليديت Timalidite كمي زودتر جفت‌گيري مي‌كنند (آوريل تا دسامبر ]فروردين تا دي[) و نژاد دمن Dman به‌جهت توانايي توليد زودهنگام و تعداد بالاي بره متولد شده در سال مشهور است (6/1 تا 3/2) به‌هرحال باروري[1][2] و تعداد بالاي بره متولد شده در سال[2][3] در اين دوره پيش از فصل كاملاً مطلوب نيستند و بنابراين روش‌هاي برنامه‌ريزي توليدمثلي به‌منظور افزايش توليد در اين دوره استفاده مي‌شوند. فتوپريود چگونه عمل مي‌كند؟ فتوپريود ازطريق غدة كوچكي در پايه مغز، بدنه پينه‌آل، عمل مي‌كند كه در طول شب ملاتونين را توليد و ترشح مي‌كند. سپس ملاتونين روي هيپوتالاموس تأثير گذاشته و ازطريق GnRH، غدة هيپوفيز را تحريك مي‌كند كه اين غده نيز هورمون‌هاي گنادوتروفين (FSH , LH) كه مسئول فعاليت تخمدان و بيضه هستند را ترشح مي‌كند. اين هورمون يك پيام‌آور بيوشيميايي است كه به سيستم نورواندوكراين پستانداران اجازه مي‌دهد تا طول تابش نور روزانه را اندازه‌گيري كند. ملاتونين در طول شب ترشح مي‌شود و به‌علت اين ترشح حيوانات ازطول شب و در نتيجه روز آگاه مي‌شوند.ميزان ملاتونين مترشحه به جريان خون به‌وسيله غده پينه آل متناسب با طول شب است و از اين رو باتوجه به فصل متفاوت خواهد بود. درنتيجه كاهش طول روشنايي روز افزايشي در اين ميزان ملاتونين رخ مي‌دهد. (تابستان و پاييز) كه سبب آغاز فعاليت جنسي در گوسفند و بز نر وماده مي‌شود. آزمايش روي ميش‌هاي اواريكتومي شده كهدر آنها از قرص كاشتني رگولين و استروژن استفاده شده و ترشح ضرباني GnRH و LH كنترل شده بود. پس از 40 تا 60 روز قرص كاشتني ملاتونين ، افزايشي را در فراواني آزاد شدن اين دو هورمون و درنتيجه در ميانگين غلظت پلاسمايي LH القاء كرد. كاشتني ملاتونين): تبديل روز به شب در اوايل دهه 80 ميلادي مطالعات دربارة تأثيرات ملاتونين در ميش‌ها نشان داد كه تجويز طولاني مدت درطي يك دوره يك ماهه همان تأثيرات روزهاي كوتاه را بر روي فيزيولوژي حيوانات به‌وسيله القاء شروع دوباره فعاليت جنسي را دارد. بطوريكه به‌صورت طبيعي از تحول تابستاني به بعد در زمانيكه طول فاز شبانه به‌تدريج زياد مي‌شود، افزايش ترشح ملاتونين و درنتيجه نوسانات پيك‌هاي LH افزايش مي‌يابد. در پايان روزهاي 40 تا 60 ، فعاليت جنسي در ماده‌ها و نرها آغاز مي‌شود. يك قرص كاشتني زيرجلدي حاوي 18 گرم ملاتونين ساخته شد (رگولين Regulin، ceva santeAnimole) و با حمايت مالي INRA و مؤسسة de l'Elevoge روي نژادهاي فرانسوي مختلف استفاده شد. اين محصول يك قرص كاشتني بسيار كوچك با طول فقط چند ميليمتر است كه در زير پوست قاعده گوش با استفاده از يك تفنگ مخصوص جاسازي مي‌شود و محتواي ملاتونين آن درطي يك دوره حداقل 60 روزه ( دوره مورد نياز براي عمل آن ) آزاد مي‌شود و هيچ نيازي به برداشت آن نيست. نحوه استفاده: ملاتونين كاشته شده به اين روش نياز به 40 تا 60 روز براي شروع فعاليت توليد مثلي در جنس نر و ماده دارد بنابراين قرص‌هاي كاشتني بايد 6 تا 7 هفته قبل از اينكه ميش‌ها و قوچ‌ها دركنار هم قرار گيرند ، جاگذاري شوند تا از اثر دام نر فايده لازم حاصل شود. زماني‌كه نرها و ماده‌ها از هم جدا بوده (ازنظر ديدن، شنيدن و بو) و سپس قرصها ي كاشتني مورد استفاده قرار مي‌گيرد. براي حصول نتايج مطلوب هر رأس قوچ مورد آزمايش بايد براي 20 ـ 25 ميش استفاده شود. مزاياي استفاده از ملاتونين رگولين سبب زودتر شروع شدن فصل جنسي در بزها و گوسفندهاي نر و ماده شده و معيارهاي توليد مثلي پيش از فصل جنسي را بهبود مي‌بخشد. بدون توجه به ميزان توليد مثل خارج از فصل ، فصل جنسي را مي‌توان 1 تا 5/1 ماه زودتر آغاز نمود. مطالعات بسيار زياد روي نژادهايي كه به سادگي مي‌توانند خارج از فصل آميزش كنند نشان داده است كه كارايي توليد مثل (باروري و تعداد بره متولد شده) در اين موارد بهبود مي‌يابد. آزمايشات انجام گرفته در اسپانيا، ايتاليا، يونان، قبرس، تركيه، تونس، مراكش، سوريه و اردن نشان داده است كه در همه موارددر صورت استفاده در شرايط مناسب ممكن است درمقايسه با ماده‌هاي درمان نشده ]با ملاتونين[ در همان دوره، 15 تا 25 بره بيشتر در 100 ميش به‌دست آيد. مزيت توليد مثلي ديگرملاتونين كه توسط پرورش‌دهندگان مشاهده شده است اينكه به همان خوبي كه فصل جنسي را جلو مي‌اندازد،‌بر روي ميزان بره‌زايي درطي يك دوره سه‌ هفته‌اي در گروهي كه در همان روز (قرص) كاشته شده است ]در مقايسه با گروهي كه با ملاتونين درمان نشده‌اند[ تاثير دارد.از زمان شروع استفاده آن در فرانسه در سال 1996م بسياري از آزمايشات انجام گرفته در مزارع پرورش گوسفند تأييد كرده است كه يك قرص كاشتني زيرجلدي تجويز شده در 42 تا 49 روز (6 تا 7 هفته) قبل از تاريخ جفت‌گيري با ميل جنسي (يك قوچ به‌ازاي 20ـ25 ميش) باعث نزديك شدن تولدها در يك دوره توليد مثلي مي‌شود. همچنين جداسازي نرها از ماده‌هاي تحت درمان ه ]با ملاتونين [باعث ايجاد اثر دام مي‌گردد، زماني‌كه قوچ‌ها 42 تا 49 روز پس از كاشتن (قرص) در ماده‌ها، وارد گله مي‌شوند. اثر توليد مثلي ديگر ملاتونين، تأثيرش بر روي تعداد بره‌هاي متولد شده است. به‌طور سيستميك 15 تا 25 بره بيشتر در 100 رأس ميشي كه قرص كاشته شده است درمقايسه با جفت‌گيري طبيعي در همان دوره با ميش‌هاي درمان نشده ]با ملاتونين[ توليد مي‌شود: يعني دوقلوزايي بيشتر و تك‌زايي كمتر، بدون هيچ‌گونه تغييري در تعداد ]زايش‌هاي[ سه‌تايي يا بيشتر. اين تأثير حتي در نژادهاي با تمايل طبيعي ] به توليد [ بره خارج از فصل هم مي‌تواند مشاهده شود. دليل فيزيولوژيكي براي اين تأثير ـ كه بين توليد كنندگان گوشت گوسفند ارزش بيشتري دارد ـ هنوز به طور كامل شناخته شده نيست. اما تحقيقات مجدانه در حال انجام است. نمودار توصيف تولد يك، دو و سه‌تايي را پس از جفت‌گيري طبيعي در ميش‌هاي Tarasconnais نشان مي‌دهد. بسته به اينكه قرص رگولين كاشته شده‌ است يا نه (گروه كنترل). اطلاعات اين آزمايش به‌وسيله مؤسسه فرانسوي del'Elvoge انتخاب شده است. برخي اطلاعات محلي در تونس، آزمايشات با همكاري دانشكده دامپزشكي نانت بر روي نژادهاي بومي انجام شد: در نژاد دم‌باريك غرب thin-tailed ofwest و مرينوس سياه (Black merino) قرص‌هاي كاشتني ملاتونين در فوريه (بهمن ـ اسفند) استفاده شد يعني دوره‌اي كه فعاليت جنسي در ماده‌ها در كمترين ميزان طبيعي است. در نتايج 280 تولد، تزايد ( به ميزان كمتر) و بنابراين باروري (توليد كلي) به‌طور مشخص بين گروه كنترل و گروهي كه در آنها قرص ملاتونين كاشته شده ، متفاوت بود. به‌علاوه دوره بره‌زايي بسته به نژاد 13 تا 16 روز زودتر صورت مي‌گيرد و همچنين تفاوت در باروري بين گروه‌هاي كاشته شده با ملاتونين و گروه‌هاي كنترل معني‌دار نبود. گروه ملاتونين 30 بره بيشتر از گروه درمان نشده توليد كرد يعني 22% توليد بيشتر. ساير نقاط: آواسي گسترش يافته‌ترين نژاد در خاور ميانه و خاور نزديك است. در سوريه 16 ميليون، عراق 6 ميليون، اردن 7/1 ميليون، تركيه 1 ميليون و… رأس وجود دارد. به‌لحاظ منشأ، نژادي است كه همراه با قبايل چادرنشين مناطق بياباني بوده است و بهترين نژاد شيري در منطقه، با توليد شير بيش از 300 ليتر درطول 210 روز مي‌باشد. هرچند ماده‌هايي با ميزان توليد شير بيشتر از 750 ليتر در طول دوره شيرواري هم مي‌توان يافت. به‌هرحال فصل جنسي اين نژاد شيري ممتاز دقيقاً مشخص نيست. دوره جهت‌گيري‌اش در ميانه ژوئن ]اواخر خرداد[ شروع و تا دسامبر ]آذر[ ادامه مي‌يابد اما زمان ايده‌آل براي قرص كاشتني نياز به شناسايي دارد. امروزه اين مسئله دليلي براي موفقيت آزمايشات در سوريه شده است حتي مي‌توان بهبود قابل ملاحظه‌اي را در ميزان باروري در اوايل فصل (مارس ]اسفند[ / آوريل ]فروردين[) مشاهده كرد يعني سودي درحدود 70%. تمام اين آزمايشات ما را قادر به تصحيح روشي براي استفاده از قرص‌هاي كاشتني ملاتونين مطابق نژاد و كشور و نيز تعيين دوره مناسب جهت استفاده براي ميش‌ها و بره ميش‌ها در نژادهاي اصلي خواهد كرد.

+ نوشته شده در  جمعه 1390/10/23ساعت 10:8  توسط عباس محمدزاده فیض آبادی |